|
XII
simposio ibérico río Minho
Río Miño ou Minho. (montaje
foto y texto
de Secundino Lorenzo)

Resumen do XII Simposio Iberico sobre a bacia do río Miño
celebrado os días 28-29 de novembro do 2025.
Organizadores:
Aquamuseo do río Minho (Municipio de Vila Nova de Cerveira) e o
Concello de Tomillo (Galiza).
Acceso á páxina web do Aquamuseu de Cerveira.
Algunhas
ponencias.
Resúmenes
completos por ponentes.
Saír.
Algunhas ponencias
Análisis
preliminar de los riesgos ambientales asociados a la presencia de
contaminantes sintéticos de naturaleza orgánica en aguas y
sedimentos del río Louro (Pontevedra, España).
F. Cobos y otros.
Auga, bioloxía, sanidade, autonomía alimentar
dende a pesca recreativa.
Manuel Pereira García.
Hidroquímica del agua en el curso bajo del río Miño al comienzo
del otoño. Miguel Caetano1,2 & Ricardo Prego3
Misterios en agua dulce. La estancia del róbalo en agua dulce.
Ester Dias 1 , Catarina M. Antunes 1 ,
Mafalda Fernandes 1 ,
Carlos Antunes 1,2#
Plumas de rio e habitat marinho de peixes anádromos: resultados
de observações in situ, modelos de circulação e dados de
satélite na zona costeira. PB
Oliveira 1*, Stratoudakis Y 2
Control
da especie invasora: Ludwigia peploides.
Patrícia Louro1*, Jael Palhas1,2, Francisco Nuñez
1,3, Carlos Venade1 , Elena Varela 1 , Patrícia Lourenço 1,4, Luís
Matos 1,4 1- LudVision Minho 2 e outros.
Presenza e reprodución de quelonios exóticos no tramo final do Miño
Cesar Ayres, Miguel Dominguez-Costas AHE Galicia
Marcaçao-recaptura de enguías no río Minho: 16 anos
a injetar.
Mafalda Fernandes1, Carlos Antunes1,2*
Presentación do video: bioloxia da lamprea de mar (Petromyzon
marinus) e a súa pesca no río Minho.
Manuel E. Garcia
Seguimiento de las poblaciones de peces diádromos en Galicia en el
siglo XXI.
Pablo
Caballero.
Volver.
Ponencia de F. Cobos y
Varios
ANÁLISIS PRELIMINAR DE LOS RIESGOS AMBIENTALES ASOCIADOS A LA
PRESENCIA DE CONTAMINANTES SINTÉTICOS DE NATURALEZA ORGÁNICA EN
AGUAS Y SEDIMENTOS DEL RÍO LOURO (PONTEVEDRA, ESPAÑA). F.
Cobo1*,
R. Vieria-Lanero2, S. Barca2, M.C. Cobo1, M.
Cobo-Golpe3, G. Castro3, I. Rodríguez3 1.- Departamento de
Zooloxía, Xenética e Antropoloxía Física, Facultade de Bioloxía,
Universidade de Santiago de Compostela, 15782 Santiago de
Compostela, España. 2.- Estación de Hidrobioloxía “Encoro do
Con”, Universidade de Santiago de Compostela, 36617 Vilagarcía
de Arousa, Pontevedra, España. 3.- Departamento de Química
Analítica, Nutrición e Bromatoloxía, ARCUS (Instituto de
Investigación do Medio Acuático para unha Saúde Global),
Universidade de Santiago de Compostela, 15782 Santiago de
Compostela, España. *Email de contacto: Fernando.cobo@usc.es
La presencia de compuestos
farmacéuticos, pesticidas y productos industriales en aguas y
sedimentos fluviales representa una amenaza significativa para
los ecosistemas acuáticos. En el presente trabajo se llevó a
cabo la identificación de microcontaminantes orgánicos, de
origen fundamentalmente sintético, presentes en el agua y en
sedimentos del río Louro (afluente del tramo internacional del
río Miño). Este río está sometido a una intensa presión
antrópica y al potencial impacto de empresas farmacéuticas,
biotecnológicas, químicas y distribuidoras de f itosanitarios
localizadas en su cuenca, con foco en O Porriño (A Granxa, As
Gándaras, Torneiros/La Relva) y Mos (Polígono A Veigadaña/PEMOS).
En el estudio se tomaron muestras de agua y de sedimentos en
tres estaciones situadas a lo largo del curso fluvial, próximas
a los puntos de mayor densidad de descargas y se registraron los
parámetros fisicoquímicos ambientales básicos (temperatura, pH,
oxígeno disuelto, conductividad y sólidos disueltos totales).
Posteriormente, en el laboratorio, se procedió al cribado de
contaminantes empleando técnicas avanzadas de cromatografía
líquida acoplada a espectrometría de masas para la detección y
cuantificación de microcontaminantes en ambas matrices: 1.-
Sistema LC-QTOF-MS (Cromatografía de Líquidos acoplada a
espectrometría de masas en tándem con analizador
cuadrupolo-tiempo de vuelo) con una etapa de concentración
on-line. En el caso de muestras de agua se procedió a la
inyección directa de 0.4 ml de muestra, concentrados en un
cartucho de extracción en fase sólida (SPE) previamente a su
desorción en la columna cromatográfica. En el caso de los
sedimentos, se extrajeron 2.5 g de sedimento liofilizado usando
la técnica QuEChERS (Quick, Easy, Cheap, Effective, Rugged and
Safe). Los extractos obtenidos en acetonitrilo se diluyeron
(1:10), usando agua ultrapura, seguido de su concentración
mediante SPE on-line. Esta integración mejora la sensibilidad y
reduce la manipulación manual, lo que es especialmente útil en
matrices complejas, como sedimentos. 2.- LC-QqQ-MS
(Cromatografía Líquida acoplada a Espectrometría de Masas con
Triple Cuadrupolo). Esta técnica se utilizó para la
determinación de compuestos target en muestras de agua mediante
inyección directa de 30 µl, tras una etapa de concentración
mediante SPE en modo off-line. El sistema LC-QqQ-MS es altamente
sensible y selectivo, ideal para la detección dirigida de
compuestos específicos en concentraciones bajas. Empleando la
metodología de cribado, se detectó la presencia de 29
microcontaminantes en el agua y 14 en el sedimento, de los
cuales 8 fueron exclusivos de este medio. Por sus implicaciones
medioambientales, sobresalen los psicofármacos como venlafaxina,
citalopram y amisulpride y derivados opioides, empleados en el
tratamiento del dolor, tales como tramadol que pueden alterar el
comportamiento y reproducción de peces e invertebrados (Brooks
et al., 2003). Los antibióticos como ciprofloxacina y ofloxacina
(forma racémica del levofloxacino) contribuyen a la resistencia
antimicrobiana en ambientes naturales (Kümmerer, 2009). Los
pesticidas agrícolas
como el
herbicida metolachlor, y los fungicidas carbendazim y penconazole
pueden generar toxicidad crónica en organismos acuáticos y afectar a
la biodiversidad (Stehle & Schulz, 2015). Además, otros fármacos
como la iopromide (agente de contraste) y alcaloides derivados de
nicotina como myosmine y nicodine son persistentes y pueden
acumularse en sedimentos, actuando como fuentes secundarias de
contaminación. El proceso de descomposición de la materia orgánica
gruesa en los ríos como fuente de energía alóctona y su
incorporación en la producción secundaria, o su exportación como
material disuelto o finamente particulado aguas abajo, se debe al
previo acondicionamiento causado por la colonización por hongos, que
facilita el acceso de los consumidores del ecosistema a esta fuente
de energía. A pesar de esta vital importancia de los hifomicetos
acuáticos como principales agentes del proceso de descomposición de
la hojarasca, nada se sabe sobre la toxicidad por la presencia de
fungicidas como el penconazole, quinoxyfen (no autorizado en la UE),
spiroxamine o el thiabendazole. Esta situación, junto con la
presencia de otros compuestos, algunos de especial riesgo ambiental
como el insecticida carbaril, muy tóxico para invertebrados
bentónicos, puede persistir en los sedimentos, afectando a las redes
tróficas y a la estructura funcional del ecosistema. Los sedimentos
actúan como reservorios de estos contaminantes, liberándolos
lentamente al agua y deteriorando la calidad ecológica del
ecosistema fluvial. Además de la contaminación industrial, la
presencia de nicotina y sus derivados y de fármacos cardiovasculares
y antidiabéticos reflejan el impacto de aguas residuales urbanas. La
detección de estos compuestos en ríos indica una presión antrópica
elevada y la necesidad de mejorar el tratamiento de aguas y el
monitoreo ambiental.
Palabras
clave: contaminantes, río Louro, riesgos ambientales, cromatografía,
espectrometría de masas.
Bibliografía: Brooks, B.W. et al. (2003).
Pharmaceuticals and personal care products: research needs for the
aquatic environment. Environmental Toxicology and Chemistry, 22(3),
432–445. Kümmerer, K. (2009). Antibiotics in the aquatic environment
– A review – Part I. Chemosphere, 75(4), 417–434. Stehle, S. &
Schulz, R. (2015). Agricultural insecticides threaten surface waters
at the global scale. PNAS, 112 (18), 5750–5755.
Volver.
Auga, bioloxía, sanidade, autonomía alimentar dende a
pesca recreativa
Pereira García, Manuel,
Narón, Galiza mgpereira@mundo-r.com
O propósito desta
presentación ven sendo expoñer o sentir dun xeito de pesca
recreativa e a sua relación có coñecemento científico tocando de
esguello a temática da administración en xeral. Todo referido o
devalo dende os anos 60 (comenzo da miña andaina como pescador)
ate hoxe. Moi breve introdución do coñecemento natural ate os 60
cara a situar o presente do mesmo neses anos. Mesmo como o
coñece un pescador que comenza a convivir coa natureza na sua
etapa infantil (en ollada retrospectiva). Estado dos ríos nos
anos 60, estado das rías ou desembocaduras, e da pesca nos anos
60. A xeografía f ísica e humana das cuncas (bacías). Destacar
como lle chega a información en tempos escuros a este pescador,
e a poboación en xeral, tanto os coñecementos básicos da pesca
como os científicos. Normativas xerais neses tempos. Tempos de
escaseza intelectual e mesmo de pobreza física e cultural en
xeral, sen embargo a potencia biolóxica e o estado dos ríos,
salvo excepcións, era moi boa. Rematan varios dos grandes
encoros. Estado dos ríos nos 70, aumenta a cantidade dispoñible
de información tanto de pescadores como sobre todo de literatura
de divulgación, ase mesmo a xuventude do autor permítelle unha
mellor comprensión do que observa e o que recibe. Nótanse
cambios na forma de traballar nas Universidades, e cambios
administrativos importantes entre a primeira metade e a segunda
da década. Por desgraza son os anos en que comenza a apreciarse
un aumento progresivo da contaminación, sendo moi acusado a
final da década. A carga píscicola está en máximos pero xusto
aparecen algunhas alarmas. Anos 80. Madurez como pescador que xa
comenzara dende os primeiros 70. Madurez intelectual e con
formación universitaria en medicina, acceso pleno a información
universitaria en bioloxía ou ciencias relacionadas a nivel
aficionado. Nos últimos anos tales coñecementos me permiten
escribir na mellor revista de pesca a nivel español, incluso
redactar varios capítulos dunha enciclopedia de pesca. Inmersión
na pesca especializada de mosca. Nestes anos e os 90 a miña
relación con biólogos e técnicos da administración se
incrementa, participo como directivo da Asociación Galega de
Pesca Fluvial, e pouco tempo nunha local, ase mesmo como socio
na Real Asturiana de Pesca e como presidente a nivel provincial
da AEMS (Asoc Estudio y Mejora de los Salmónidos) que no ano 98
gaña o Premio Nacional de Medio Ambiente, máximo galardón no
estado. Traballo a favor da pesca sen morte, sen descartar en
nada a convivencia coa pesca con morte. Nese anos comenzo coa
pesca de Salmón, en Asturias e Galiza e comenzo entre eses anos
e os actuaís un amplo recorrido polos ría do NO peninsular dende
Asturias o Norte Portugal. Actualmente tamén socio de La Sócala
en Asturias, desaparecida la AGPF, colaboracións esporádicas si
procedese con AEMS da que gardo moi gratas lembranzas como as
Xorrnadas de Camprodón no 93, e as de Sarria, León e Lalín.
Nestes anos 90 e sobre todo neste século a contamiñación sobre
todo difusa e xeneralizada chegando as zonas altas das cuncas. A
caída piscicola xeneralizada de salmónidos, ate rondar a
extinción do salmón atlántico en tódalas cuncas, incluso
europeas. A aparición de especies invasoras, a calidade de augas
incluso para consumo e baño, presencia de microorganismos con
repercusión sanitaria, cambios na paisaxe e na paisanaxe.
Regresión agrícola e gandeira. Interésome moito pola distinta
percepción entre grupos de pescadores e de científicos en xeral,
e da asimilación de ideas entre os distintos grupos, asimesmo da
falta de remuda ente pescadores, da falta de educación escolar e
social en temas ambientais e de saúde, con bulos e asnadas de
vulto. As dificultades de percepción das ideas científicas, as
veces por falta de divulgación, e moitas veces interesadas.
Recoñecer os pescadores como os máis interesados na conservación
dos rías aínda que as veces non o fagan doado. A falta de intres
notable das administracións transnacionales, galegas e dos
concellos que viven de costas os ríos. Educadores como mestres,
institutos, museos, concellos e pescadores conscientes temos que
romper o silenzo. Compre tomar medidas básicas que non precisan
de estudos previos nin grandes inversións, sendo conscente que
outras medidas precisan de evalución científica previa. Esta en
risco a saúde ambiental, agraria e animal e a educación en
valores tradicionais das poboacións do NO peninsular. Outono
2025.
Pesca fluvial, contaminación, calidad ambiental.
Agradecementos a cantos pescadores me ensinaron algo empezando
polo meu pai, e cantos científicos me ensinaron o resto. Serán
citados algúns no texto.
Volver.
Hidroquímica del agua en el bajo Miño en Otoño.
Miguel Caetano y Ricardo Prego
RESUMEN Una revisión de los artículos publicados en la base
Scopus atendiendo a las palabras “Miño” o “Minho” y “river”
en su título recoge 96 documentos de los cuales 86 están en
inglés, 89 corresponden a artículos científicos y en su
mayoría atienden a autores españoles (53) o portugueses (52)
pertenecientes principalmente al CIIMAR (31), CSIC (9),
Aquamuseo (8) y las universidades de Porto (32), Aveiro
(11), Vigo (28) y Coruña (9). Esta amplia colección de
trabajos está distribuida científicamente entre las
disciplinas de biología (mayormente) de los seres acuáticos
y, en menor medida, en geología e hidrodinámica (efecto
costero de la pluma fluvial). En química ha atendido a
metales en los sedimentos y, recientemente, a la presencia
de plásticos. Referidos a la hidroquímica fluvial solo
aparecen recogidos cuatro artículos en Scopus [1-4], de los
cuales solamente uno aborda el tramo internacional del río
Miño [2] en un amplio estudio estacional sobre la calidad
del agua superficial. Dado los pocos datos hidroquímicos en
el curso bajo del río Miño, el objetivo de esta nota
científica es sacar a la luz y discutir los obtenidos a
principios del mes de octubre de 2009. En una zodiac se
recogieron muestras de agua en superficie y fondo en seis
estaciones entre TuiValença y la desembocadura y dos más en
el afluente Coura. In situ de midió T, S, pH, DOS, Turbidez,
transparencia y SST (sonda paramétrica YSI-650).
Posteriormente en laboratorio se analizaron sales
nutrientes, materia orgánica disuelta (autoanalizador Skalar
SanPlus) y carbono orgánico particulado (analizador CNH
NC-2500CE), además de las concentraciones de Hg (VAFS PSA
Merlin-10.023), Cd, Cu y Ni disuelto (ICP-MS Thermo Fisher
Scientific, X-Series). Los resultados exponen una clara
diferencia entre la zona de la mezcla estuárica (v.g. pH
8,1; DOC ≈110%; SST ≈4,0 mg·L-1), que alcanza durante la
marea alta hasta 7 km de la desembocadura, y la zona
netamente fluvial (pH 7,3; DOC ≈95%; SST ≈3.5 mg·L-1).
Diferencias que también aparecen en las concentraciones de
sales nutrientes (v.g. DIN un orden superior en el río),
materia orgánica (v.g. POC el doble) y metales disueltos (v.g.
[Cu] el doble). En consecuencia, son necesarias más
investigaciones sobre la hidroquímica en el curso bajo del
río Miño, que incluyen el determinar la influencia marina y
mareal tanto en superficie como en fondo, sobre todo en la
oscilante zona de penetración de agua marina.
Palabras-clave: salinidad, sales nutrientes, materia orgánica,
metales disueltos, marea, estuario.
Bibliografia:
[1] Di Blasi, J.I.P., Martínez Torres, J., García Nieto, P.J., ...
Díaz Muñiz, C., Taboada, J., 2013. Analysis and detection of
outliers in water quality parameters from different automated
monitoring stations in the Miño river basin (NW Spain). Ecological
Engineering, 60: 60–66. [2] Santos, S., Vilar, V.J.P., Alves, P.,
Boaventura, R.A.R., Botelho, C., 2013. Water quality in Minho/Miño
River (Portugal/Spain). Environmental Monitoring and Assessment,
185(4): 3269–3281. [3] deCastro, M., Alvarez, I., Varela, M., Prego,
R., Gómez-Gesteira, M., 2006. Miño River dams discharge on neighbor
Galician Rias Baixas (NW Iberian Peninsula): Hydrological, chemical
and biological changes in water column. Estuarine, Coastal and Shelf
Science, 70(1-2): 52–62. [4] De las Heras, A., Melgar, M.J., 2004.
Estudio de la calidad del agua del río Miño durante el período
1973-1995. Análisis predictivo a 2010. Tecnologia Del Agua, 24(253):
70–77.
Volver.
Misterios en agua doce: a análisis sugere una permanencia do
róbalo
Ester
Dias 1 , Catarina M. Antunes 1 , Mafalda Fernandes 1 ,
Carlos Antunes 1,2#
Mistérios em água doce: a análise química de otólitos sugere
uma permanência prolongada do robalo em água doce.
Ester
Dias 1 , Catarina M. Antunes 1 , Mafalda Fernandes 1 ,
Carlos Antunes 1,2# 1CIIMAR- Centro Interdisciplinar de
Investigação Marinha e Ambiental, Matosinhos, Portugal
2Aquamuseu do Rio Minho, Vila Nova de Cerveira, Portugal
#Email contacto: cantunes@ciimar.up.pt O robalo,
O Robalo, Dicentrarchus labrax (Linnaeus, 1758), é uma espécie marinha
de elevado valor comercial e recreativo. Os estuários
funcionam como áreas críticas de alimentação para esta
espécie, sobretudo para os juvenis, ao longo da sua
distribuição geográfica. Embora existam evidências empíricas
de que o robalo também possa utilizar habitats de água doce,
a duração e a prevalência nestes ambientes permanece pouco
clara. Assim, este estudo teve como objetivo investigar a
ocorrência sazonal do robalo numa secção de água doce do rio
Minho (Noroeste de Portugal, Sudoeste da Europa) e estimar
os tempos de permanência em habitats de salinidade baixa.
Para caracterizar o contingente de água doce (por exemplo,
estrutura etária, proporção de machos e fêmeas), os robalos
foram capturados com nassas, numa estação fixa em água doce,
entre 2008 e 2023. Uma subamostra aleatória de 30 peixes foi
selecionada para análise química dos otólitos (Sr:Ca e Ba:Ca),
de forma a reconstruir o uso de habitat ao longo da vida e
estimar o tempo de permanência em água doce. Registou-se um
aumento das capturas de robalo a partir de 2016, com picos
de abundância durante o outono e a primavera. Os indivíduos
mais jovens e mais pequenos foram capturados sobretudo no
outono e no início do inverno, enquanto os mais velhos e de
maiores tamanhos surgiram com maior frequência no final da
primavera e no verão. A classe etária mais comum foi a de 4
anos, e 63% dos indivíduos apresentavam-se indiferenciados
relativamente ao sexo. A análise química dos otólitos sugere
que cerca de 50% dos indivíduos iniciaram a vida em
ambientes salobros, indicando que as zonas costeiras podem
funcionar como áreas de desova. Este resultado levanta a
hipótese de que esta população poderá também exibir
comportamento migratório parcial, como observado noutros
locais ao longo da sua distribuição. Foi documentado o uso
prolongado de habitats de água doce, tendo alguns indivíduos
apresentado tempos de permanência superiores a um ano, algo
que deve ser considerado na gestão das pescarias.
Palavras-chave:
Dicentrarchus labrax; contingente de água doce; Sr:Ca;
estuário do rio Minho
Volver.
Sobre peixes
anádromos. Modelos de circulación
PB
Oliveira 1*, Stratoudakis Y 2
Tendo em vista a
caracterização do habitat marinho dos peixes anádromos,
apresentam-se os resultados do estudo da variabilidade
espaço-temporal das plumas de rio realizado no âmbito do
projeto DiadSea. O estudo baseia-se na análise de medições
in situ realizadas na Figueira da Foz, imagens de satélite,
e soluções de modelos numéricos do oceano e da atmosfera
para a costa NW da Península Ibérica. Os dados in situ foram
obtidos com a colaboração de uma embarcação de pesca
costeira, que procedeu ao fundeamento de equipamentos de
auto-registo durante as operações de pesca nas imediações da
Foz do Rio Mondego. Entre setembro de 2024 a Maio de 2025
foram realizados 26 fundeamentos com uma duração típica de 2
dias, correspondendo a um total de 45 dias de registos
válidos de profundidade, temperatura, salinidade em dois
locais distintos em cada operação e de turbidez num dos
locais. Para cada operação foram facultados os respetivos
números de sável capturados em cada rede com equipamentos
oceanográficos. As observações mostram uma grande
variabilidade na distribuição da pluma do rio (lente menos
salina), com destaque para a variabilidade semi-diurna
resultante do forçamento da maré. A análise combinada com os
resultados do modelo numérico de alta resolução (Rodrigues
et al., 2024), mostra que a extensão da pluma para o largo,
e ao longo da costa, resulta do sistema de correntes na zona
costeira associado à descarga do rio, a presença das águas
menos salinas e do transporte induzido pelo vento à escala
local e regional. Apesar do reduzido número de imagens de
satélite de alta resolução (MSI Sentinel-2), os padrões
observados suportam as soluções do modelo numérico e mostram
que a assinatura da lente menos salina é observável devido
às partículas em suspensão na água do rio e, sobretudo, as
partículas resultantes da agitação marítima, cuja
distribuição serve como traçador das correntes associadas à
pluma. À escala sazonal, os dados mostram que os valores
mais baixos de salinidade (S < 34.5) passaram a ser
consistentemente registados na zona costeira a partir do
final de Janeiro de 2025, após o maior evento de
precipitação e caudal do rio (~600 m/s3). No entanto, os
valores mínimos de salinidade registados em baixa-mar após
esse período não estão directamente relacionados com o
caudal do rio, evidenciando o papel do sistema de correntes
na distribuição das águas de menor salinidade, em particular
a criação de uma célula de recirculação a jusante do cabo
Mondego associada a correntes para sul na faixa costeira a
norte do cabo. Estas correntes, por sua vez, também
transportam águas relativamente pouco salinas resultantes da
descarga dos rios a norte do Mondego. A análise dos dados
das capturas concorrentes com os dados oceanográficos mostra
um aumento das capturas com início dos registos de
salinidades mais baixas. Todavia o baixo contraste dos
registos de presenças/ausências de sável dentro do período
de observação, apesar das diferenças nas condições
ambientais, constitui um constrangimento à caracterização do
habitat marinho do sável à escala da zona sob a influência
do rio Mondego. Esta constatação aconselha a uma abordagem
regional para a identificação das condições associadas à
distribuição marinha do sável e, provavelmente, outros
peixes diádromos. Nesse contexto apresentam-se também os
resultados da variabilidade das lentes de baixa salinidade
na costa NW da Península Ibérica, à escala sazonal e
interanual (2019-2025), e sua relação com os caudais dos
rios entre o Mondego e Minho, o transporte forçado pelo
vento e a circulação regional.
Palavras-chave: oceanografia pesqueira; plumas de rio; NW
península Ibérica; habitat marinho de peixes diádromos;
variabilidade temporal
Agradecimentos: Este trabalho foi financiado pelo projecto
DiadSea - Transnational cooperation to improve the
management and conservation of diadromous fish at sea
(Programa Interreg Atlantic Area - EAPA_0011/2022, https://www.diadsea.uevora.pt/).
Um agradecimento especial a Alexandre Carvalho, Mestre da
embarcação André e Filipe pela a colaboração na recolha dos
dados in situ. Ao Projecto/Serviço CONNECT – Local coastal
monitoring service for Portugal e Rede Portuguesa de
Monitorização Costeira (CoastNet) pela disponibilização dos
dados. Referências Rodrigues, M; Fortunato, A B; Martins, R
J; Jesus, G; Brito, A C; Oliveira, A; Nahon, A; Costa, J L.;
Alves, E; Korani, Z M; Azevedo, A (2024). CONNECT – Local
coastal monitoring service for Portugal, 8th IAHR Congess
Full papers, A. Mendonça and J. Matos (Eds.), Laboratório
Nacional de Engenharia Civil, 237-246. https://connect.lnec.pt/
Volver.
Control da especie invasora: Ludwigia Peploides
COOPERAÇÃO PARA
O CONTROLO DA ESPÉCIE INVASORA AQUÁTICA LUDWIGIA PEPLOIDES
Patrícia
Louro1*, Jael Palhas1,2, Francisco Nuñez 1,3, Carlos Venade1 , Elena
Varela 1 , Patrícia Lourenço 1,4, Luís Matos 1,4 1- LudVision Minho
2 - Centre for Functional Ecology Research Centre for Natural
Resources, Environment and Society (CERNAS) | Polytechnic University
of Coimbra, Coimbra Agriculture School (ESAC) 3 - Centre for
Functional Ecology, Associate Laboratory TERRA, Department of Life
Sciences, University of Coimbra | Polytechnic University of Coimbra,
Coimbra Agriculture School (ESAC) 4 - Município de Melgaço *Email de
contato: ptlouro@gmail.com RESUMO O projeto LudVision Minho
desenvolve atividades de prevenção, controlo e sensibilização sobre
espécies exóticas invasoras aquáticas, na bacia hidrográfica do rio
Minho, no município de Melgaço, concelho mais a montante onde o rio
Minho corre em território português. A espécie alvo deste projeto é
Ludwigia peploides, detetada em Chaviães - Melgaço, definida como
zona de intervenção prioritária. Esta espécie nativa da América do
Sul, provavelmente trazida como planta ornamental, devido à beleza
das suas flores amarelas, está classificada, pela legislação
portuguesa, na lista de espécies invasoras do DL 92/2019 de 10 de
Junho, e consta como espécie prioritária do presente Aviso. Está a
alastrar nos nossos rios, e ecossistemas lênticos, e tem uma
versatilidade incrível, de se propagar tanto em mantos flutuantes ou
submersos, quanto como no meio terrestre nas margens ou em zonas
húmidas, diminuindo a disponibilidade de luz e o fluxo da água, o
que afeta as espécies submersas, a navegação, a pesca e o uso
recreativo dos locais invadidos. Reproduz-se vegetativamente por
fragmentação dos caules, bastando um pequeno fragmento com um nó
para que a planta se regenere, e também através de sementes. Esta
planta consegue dominar os ecossistemas que invade, por
ensombramento, ou por exclusão competitiva com as plantas nativas.
Pode produzir substâncias que inibem o crescimento ou a germinação
de outras espécies, e que a tornam desagradável para a maioria dos
herbívoros. Serão estas as razões que explicam porque é prioritária.
Além da evidente ameaça à biodiversidade, esta espécie é descrita
como causadora de outros impactos económicos, ambientais e de saúde
pública, que englobam: custos de controlo, erradicação e/ou
contenção; redução do fluxo de água, interferindo na irrigação e
drenagem de lagos, lagoas e regos; sedimentação e assoreamento;
substituição de gramíneas de zonas húmidas que servem de forragem
para o gado; habitat para mosquitos e larvas de mosquitos; obstáculo
à navegação, pesca, uso balnear e recreativo; interferência no valor
estético e paisagístico. A propagação de Ludwigia peploides no rio
Minho está, por isso, a afetar a biodiversidade no rio Minho. A sua
capacidade de rápido crescimento, aliada de produzir substâncias
alelopáticas, permite-lhe o domínio dos habitats aquáticos que
coloniza eliminando as espécies nativas. Um dos objetivos do projeto
consiste na cooperação regional e transfronteiriça para um plano de
ação destinado ao controle desta espécie invasora. O projeto
comtempla ações de monitorização e remoção da espécie-alvo, bem como
ações de formação dos agentes territoriais e ações de sensibilização
junto da comunidade escolar e público em geral. Utilizando um
cuidadoso processo de remoção manual, retirou-se da área de
intervenção aproximadamente 11.000 L (peso húmido) de Ludwigia
pepoliodes, e a sua expansão foi monitorizada com recurso a imagens
de drone multiespectral. Foram ainda mapeadas áreas a preservar e
identificadas espécies a conservar.
Palavras-chave:
deteção remota; invasoras aquáticas; qualidade ambiental; rio Minho
Agradecimentos: O projeto LudVision Minho é financiado pelo
Fundo Ambiental Bibliografia: Biodiversity4all. (n.d.). Ludwigia
peploides. Biodiversity4all. Recuperado em 12 de setembro de 2025,
de https://www.biodiversity4all.org/taxa/60220-Ludwigia-peploides
Dandelot, S., Robles, C., Pech, N., Cazaubon, A., & Verlaque, R.
(2008). Allelopathic potential of two invasive
alien Ludwigia spp. Aquatic Botany, 88(4), 311–316. https://doi.org/10.1016/j.aquabot.2007.12.004
Portugal. (2019). Decreto-Lei n.º 92/2019, de 10 de julho.
Controlo, detenção, introdução na natureza e repovoamento de
espécies exóticas da flora e fauna. Diário da República n.º
132/2019, Série I, 10-07-2019.
Volver.
Presenza e reprodución de quelonios exóticos no tramo final
do Miño
Cesar Ayres, Miguel Dominguez-Costas
AHE Galicia. Barcelona 86, 6c. 36211, Vigo
(Pontevedra). España
galicia@herpetologica.org
A presenza
de quelonios exóticos e invasores no tramo final do rio Miño e
cada vez mais importante. Na década dos anos 90 do pasado século
comezouse a detectar a presenza de tartarugas exóticas,
principalmente Trachemys scripta elegans e algúns xéneros
asiáticos, pero sen evidencias de reprodución no medio natural.
Posteriormente trala prohibición desta especie foron aparecendo
no mercado diferentes xéneros (Pseudemys, Graptemys e Mauremys
asiaticas maiormente) que rapidamente foron detectadas no medio
natural. Posteriormente comprobouse a reprodución de varias
especies de tartarugas exóticas en condicións naturais de
semiliberdade na area de estudo. Na derradeira década
comprobouse a reprodución de Trachemys scripta en varios puntos
do tramo final do rio Miño e afluentes, algúns deles en espazos
protexidos da Rede Natura 2000 e afectando a poboacións de
sapoconchos autóctonos. A presenza destes quelonios exóticos e
invasores representa unha ameaza para a supervivencia dos
sapoconchos autóctonos. Ben por transferencia de parasitos e
patóxenos, ben por competencia ou polo risco de hibridación no
caso dos Mauremys asiaticos.
Palabras
chave: Quelonios, exóticos, Galicia, reprodución, Miño.
Bibliografia:
Ayres, C., 2016. Mauremys reevesi (Gray, 1831), familia
Geoemydidae, en liberdade no Noroeste de España: o primeiro de
moitos en Europa? Braña, 14: 58-59. Available from https://sghn.org/wp-content/uploads/2018/06/AYRES-FERNANDEZ_Mauremysreevesi_Gray1831_
familia_Geoemydae_liberdade_Noroeste_Espanha_ BRANHA_2016.pdf
Ayres, C. & Domínguez-Costas, M. (2024). New evidence of
Red-eared Slider, Trachemys scripta (Wied-Neuwied 1839),
reproduction in Galicia (Spain). Reptiles & Amphibians, 31(1):
e21524-e21524. Ayres, C., & Dominguez-Costas, M. (2025). Chinese
Striped-necked Turtles, Mauremys sinensis (Gray 1834), in
Galicia, northwestern Spain. Reptiles & Amphibians, 32(1),
e22657e22657. Domínguez-Costas, M. & C. Ayres. (2018). Nuevos
datos sobre la reproducción de Trachemys scripta en Galicia.
Boletín de la Asociación Herpetológica Española, 29: 75–76.
Volver.
MARCAÇÃO-RECAPTURA DE ENGUIAS NO RIO MINHO: 16 ANOS A
INJETAR
Mafalda Fernandes1, Carlos Antunes1,2* 1CIIMAR – Centro
Interdisciplinar de Investigação Marinha e Ambiental, Matosinhos,
Portugal 2Aquamuseu do Rio Minho, Vila Nova de Cerveira, Portugal
*cantunes@ciimar.up.pt
RESUMO
A enguia europeia, Anguilla anguilla (Linnaeus, 1758) é uma espécie
migradora catádroma facultativa, que na fase de enguia de vidro
entra nos estuários e lagoas costeiras. O rio Minho, único rio em
Portugal em que é permitida a pesca de meixão, representa um
importante sistema para esta espécie, em termos ecológicos,
culturais e comerciais. O objetivo deste trabalho foi avaliar e
comparar os valores biométricos da enguia amarela / prateada após
marcação e recaptura, entre 2007 e 2023. Na captura de enguias
utilizaram-se nassas de dupla entrada, colocadas no rio Minho (Vila
Nova de Cerveira), cuja biometria (comprimento, peso, diâmetro dos
olhos e comprimento da barbatana peitoral) e respetiva marcação com
microchip (PIT tag) foi realizada em laboratório, com a consequente
libertação. Nestes 16 anos foram manipuladas 13 751 enguias, das
quais foram marcadas 6 923 enguias. As enguias marcadas apresentaram
um comprimento médio de 34,4 cm e um peso médio de 88,5 g. O número
de enguias recapturadas pela primeira vez foi de 1083 enguias,
correspondendo a uma taxa de recaptura de 15,6%. O número total de
recapturas foi de 1541 enguias (22,3%). Verificaram-se resultados
heterogéneos em relação aos ritmos de crescimento, registando-se que
no conjunto das enguias recapturadas, 10,9% não aumentaram de
comprimento e 17,5% apresentaram perda de peso. Considerando o
comprimento e peso das enguias recapturadas após 12 meses de
marcação, estimou-se um crescimento médio de 49 mm/ano e um aumento
médio de peso de 62,7 g/ano. As análises futuras deste trabalho
envolvem análise de idade, cruzamento de dados biológicos com
parâmetros físico-químicos e exploração de modelos para cálculo de
abundância para populações abertas.
Palavras-chave: Anguilla anguilla, marcação-recaptura, rio
Minho
Agradecimentos: A todos os que participaram no trabalho de
campo e de laboratório ao longo dos anos de amostragem.
Volver.
PRESENTACIÓN DO VÍDEO: BIOLOXIA DA LAMPREA DE MAR
(Petromyzon marinus) E A SÚA PESCA NO RÍO MINHO
RESUMO
BIOLOXÍA:
As lampreas son vertebrados acuáticos pertencentes á Orde
Petromyzontiformes que habitan na terra dende polo menos fai uns
280-310 millóns de anos. Caracterízanse polo seu corpo angüiliforme,
boca circular, a presenza de orificios branquiais e pola ausencia de
mandíbulas, aletas pares e escamas. O tamaño dos individuos adultos
da lamprea mariña oscila entre os 80-90 cm de lonxitude total media
e os 1 e 1.4 Kg de peso.
CICLO VITAL: A
lamprea mariña é unha especie anádroma, cunha fase larvaria
desprovista de dentes e ollos e que se alimenta por filtración de
detritus e microorganismos presentes na auga e o sedimento. Despois
de 46 anos no río, as larvas o ammocetes sofren unha metamorfose,
sofren cambios morfolóxicos e fisiolóxicos drásticos, como a
aparición dos ollos e os dentes ou a capacidade de osmorregulación
no medio mariño, que permiten aos mozos postmetamórficos migrar cara
ao mar e cambiar a alimentación microfágica filtradora propia da
larva por unha alimentación hematófaga.
A PESCA DE
LAMPREA EN GALICIA A alimentación da lamprea fai que sexa dos poucos
peixes que non entra ao engano do anzol, por tanto a única de
maneira de pescalo é mediante redes ou trampas. A provincia de
Pontevedra é a única en España onde a pesca de lamprea está
regulada. As poboacións de lamprea do Arco Artabaro e do Cantábrico
están catalogadas como vulnerables no Catalogo Galega de Especies
Amezadas (Decreto 88/2007), e polo tanto non se autoriza a súa
pesca. Esta actividade levase a cabo nos ríos Ulla e Miño, incluíndo
o seu afluente o río Tea, utilizando cinco métodos distintos: 1) En
embarcacións por pescadores profesionais na desembocadura do río
Miño empregando redes de 3 mallas e trasmallos. 2) Pesqueiras: En
zonas máis altas nas pesqueira. Unhas 30 no Ulla e ao redor de 200
operativas no Miño das 800 existentes historicamente. 3) No río Tea,
entre Salvaterra e Ponteareas, utilízanse unhas 50 estacadas que se
estenden ata a metade do río. Estas estacadas, con luz artificial,
permiten a pesca nocturna de lampreas mediante unha fisga.
Volver.
SEGUIMIENTO DE LAS POBLACIONES DE PECES DiÁDROMOS EN GALICIA
EN EL SIGLO XXI
Pablo Caballero
Servizo de Patrimonio Natural de Pontevedra, Xunta de Galicia
pablo.caballero.javierre@xunta.gal
_____________________________________________________________________________
RESUMEN
En las últimas
décadas, muchas poblaciones de peces diádromos han sufrido un
preocupante declive. Algunas de las principales causas son las
incluidas en el denominado “cambio global”, entre las que se
encuentran: la pérdida y alteración del hábitat, la contaminación
del agua, la sobrepesca, el cambio climático y la invasión de
especies exóticas. Las especies de peces diádromos incluidas en este
estudio, que habitan algunos ríos de Galicia son: el salmón del
Atlántico (Salmo salar), trucha de mar o reo (Salmo trutta), lamprea
marina (Petromyzon marinus) y las dos especies del género Alosa,
sábalo (Alosa alosa), sábalo (Alosa fallax) y la anguila europea
(Anguilla anguilla). De estas 6 especies, las 5 primeras son
anádromas y la última mencionada es catádroma. Los métodos de
obtención de información 6 especies diádromas en este trabajo se
pueden resumir en 3: registros oficiales de capturas por pesca a
partir de los registros de la Xunta de Galicia tanto de la
Consellería de Medio Ambiente e Cambio Climático (https://pescafluvial.xunta.gal/w_xescop/pesca-fluvial)
o de la Consellería do Mar (https://www.pescadegalicia.gal/gl/estatisticas),
como de muestreos mediante pesca eléctrica y de las denominadas
Estaciones de Control de Peces Migradores. En este trabajo se
incluye la información obtenida sobre la evolución de estas 6
especies en Galicia durante los últimos 25 años, analizando su
tendencia que desgraciadamente en casi todos los casos ha sido
descendente, por último se comentan las posibles causas de esta
situación y las acciones a emprender en el futuro.
Volver.
|