Fotos da Senda Litoral.

 A Guarda desembocadura do río Miño

Fot. Secundino Lorenzo.

Trociño do folleto que A Guarda dedica a presentar as súas rutas de senderismo e natureza.

Esta senda recorre a Costa de A Guarda dende a desembocadura do río Miño ata o Porto de A Guarda. Son exactamente 3.6 km. marabillosos. A senda é peatonal pero tamén ten un tramo de bicicletas ata a mitade do recorrido.

Ida e volta supoñen un pouco mais de sete kms.

A dificultade é minima e o final supón un paseo doado de facer e moi agradable.

Recomendo facer a ruta a primeira vez a modiño, disfrutando da paisaxe e do moito que hai que ver  e logo facela cada un o seu paso, respirando os aires da zona que son únicos;  merece a pena.

A senda está perfectamente construida e presenta este aspecto de madeira na súa primeira mitade; aspecto moi discutible si se descoñece que este paso elevado respeta o "Seixal", topónimo que designa os "seixos" ou cantos rodados que hai na zona con moita abundancia. Estos cantos rodados están acumulados, de forma natural,  en moitas zonas e con esta forma da madeira, elevada, hai continuidade nos mismos. En tempos foron usados como ornamentais, pero hoxe está prohibido a súa sustracción.

Na fotografía van camiñando os meus netos, unha das miñas fillas e a miña dona; conmigo, que son o fotógrafo,  somos cinco namorados desta senda litoral. Hai moitos máis...

Esta fotografía da senda permite ver o detalle dos cantos rodados que se foron acumulando e como a tarima posta permite respetalos. Esa é a razón de que se fixera con madeira elevada sobre o terreno.

 

Outra vista do paseo, neste caso vista de paxaro sacada do libro "Aeroguía del litoral galego", na misma aparece á esquerda A Guarda e á dereita a praia do Muíño en Camposancos.

Nesta gran fotografía pode verse, a vista de paxaro,  a maxestosidade da zona, en primeiro plano o río Miño desembocando no Atlántico, a ínsua do forte, que é portuguesa,  e enfrente o monte Tegra e claramente a praia do Muíño onde se pode comenzar, ou terminar,  a ruta ata A Guarda. Detrás do Monte Tegra o Monte Terrón; os seus pés A Guarda. A ruta chámase Senda Litoral por algo...

Descoñezo ao autor da sensacional fotografía.

Detrás deste Hotel e esta praia do Muíño comenza a Senda litoral. Senda que está perfectamente indicada. Dende este lugar ata A Guarda hai casi 4 km.

A ruta parte por detrás do Hotel El Molino.

Este pode ser o inicio da senda, inda que hai outros.

Pulsando no  QR debérades ter os datos da senda.

Este es el link que lee. (A min non me funciona)

A praia do Muíño coa marea baixa.

No primeiro tramo partindo de Camposancos, hai actualmente, -ano  2020-,  unha zona que chaman "Piñeiral Castrexo" onde hai unha serie de pinturas que hai que compoñer entre varias árbores. Na figura un disco solar. Moi orixinal.

Este é o anuncio do "Piñeiral castrexo", que podedes ver en Facebook.

Buscando unha posición ao unir as pinturas destas catro árbores vese un "Nó de Salomón". Este esvástica "típica do Miño" foi atopada nesta zona miñota, de singular relevancia pola súa temática. Esta fotografía doble está sacada do "facebook Piñeiral Castrexo".

 

Fotografía de xullo de 2021 do "Nó de Salomón", aquí habería que poñerse un pouco a dereita... Tamén na tarima da senda dibuxaron unha posición onde si un se situa nela vese moito mellor o dibuxo.

As figuras que aparecen  son:  trisqueis, laberintos, esvásticas, nós  de Salomón, discos solares e espirais. Tamén hai un mural explicativo de todos os dibuxos.

Unha forma máis de potenciar a ruta. Sorprende. ¡Enhoraboa os autores!, visitai en Facebook os datos do traballo.

A senda permite ollar paisaxes da desembocadura do Miño como este.

Neste lugar, pero en distintos momentos pode verse un auténtico espectáculo: si a marea está baixa vese o río Miño como entra no mar. Si a marea está alta o río Miño desaparece, vai por baixo. ¡Incrible misterio!.

Outra vistas ao río fan estas acumulacións, neste caso de mexilóns... Fotografía de xuño de 2021; a anterior e as seguintes son do 2020.

Outra fotografía da foz do río Miño entrando no mar nesa franxa entre as rocas de Camposancos e a fortaleza portuguesa da Ínsua. Por certo nesta fortaleza seica hai previsto facer un hotel de primeira, e por suposto unha ponte que leve a praia de Moledo. Todo ó que sexa potenciar esta zona única sea benvido...

Outra imaxen da desembocadura, neste caso de xuño de 2021. Eu a esa pedra chámolle a "Señora do Miño".

Por certo que todos os anos saúdo a esta "señora do Miño"; este ano, xullo 2021,  atopeina moito máis morena...xa lle dixen que non se puxera tanto ao sol...pero é moi teimuda.

 

Outra vista da ruta. Dende este lugar poden verse unhas postas de sol únicas. Tamén decir que hai murais explicativos moi pensados, algúns xa presentan un aspecto deplorable, por no decir outra cousa. A verdade que é imposible entender como actua algunha xente co patrimonio de todos... ¡Hai moito vándalo solto!...

Este mural, un de moitos, fala do río Miño. Feito con moito detalle, ata ten un trozo en braille, pero a fotografía é do 2015, hoxe está en moi mal estado.

Este é o anaco de poesía que Celso Emilio Ferreiro, o gran poeta de Celanova (Ourense),  dedicou ao río Miño e que figura nese cartel.

 

Moitas cousas curiosas podedes atopar nesta senda do litoral como esta pequena salina, unha salina rupestre, unha rocha devastada sutilmente e que permitía, mediante unos bordes feitos na misma,  obter sal, simplemente botando na súa superficie auga de mar. Ao  evaporarse quedaba o sal.

Nesta parte onde estamos hai que ter moito cuidado xa que hai zonas delimitadas, vese claramente   onde non se debe pisar. Trátase nada menos de lugares onde anida a Pillara papuda, que pon os ovos a partir de maio e o cabo de 25 días xa voan os paxaros. Téñense atopado ovos de Pillara no mes de xullo, dunha segunda rolada. (Fonte Guía das aves de Galicia, Guía da natureza Baia. Autores Mena, Pedreira e Silvar).

A Pillara papuda ten este aspecto. Ten sobre 15 cm. O macho ten unha mancha na testa e nos ollos e a femia non.

Convén non molestar a estos paxaros e a outros moitos que hai na zona.

Agradecer  a Asoc. Ecoloxista Anabam os seus traballos no Baixo Miño e a súa loita, xa van 35 anos,  para que esta especie e outras aniden nesta zona. Ver este video con algún dos traballos que fan.

 

 

Parella poñendo a secar o argazo (na zona chamabanlle arjazo) ou algas que o mar deixa nas rochas sobre todo nas mareas baixas. Este argazo é único para estercar as leiras.  De feito aportaba a terra sales, iodo e outros microelementos. Da "coba do Arjazo"  onde se enterraba e fermentaba antes de botalo as leiras fala  Praxíteles Glez, Martínez no seu libro "Ribeiras del "Baixo Miño", sus gentes usos y costumbres. San Miguel de Tabagón"  1997.

 

Fotografía das Salinas do Seixal que están no medio da ruta da que estou a falar, de feito observar como están preto do mar, para que lles chegue a auga e se poida realizar o proceso de recollida do sal.

Compre decir a importancia que tiñan estas salinas, no só  polo que supón o sal como codimento si non tamén como o seu uso na salazón e conservación de moitos alimentos como os relativos a pesca, que abundaba nesta zona.

Fotografía miña da Salina do Seixal. Xunto a ela hai un panel explicando perfectamente ó que supón a salina e como actuaba. Criticar dende esta páxina, os  que fixeron unha pintada para tapar o escrito do mural, seguramente por estar en galego. ¡Vándalos que pensan soio cos pés, non coa cabeza!

Esta é a salina e o mural.

Desglose do mural, neste trozo fala das pasarelas para traballar nos distintos lugares. Tamén unhas pías de decantación que seguramente usaban para separar os refugallos para que non se mezclasen co sal.

Fago unha copia da explicación e agradezco ao que limpiou como poido a pintada.

" Salinas do Seixal constrúense na primeira metade dos s.I.d.C. e abandónanse a partir do s. IV. d.C. Están formadas por unha serie de compartimentos de forma rectangular: os tallos salineiros. A auga do mar conducíase ata aquí pola axuda das mareas. Coa acción do vento a auga ía aumentando a concentracción salina ata chegar ao punto no que o sal podía ser recollido. As salinas foron traballadas polas poboacións locais, os habitantes do castro do monte Tegra, que seguía habitado o s. I d.C. foron probablemente os encargados das tarefas de mantemento e explotación das salinas: limpar e reparar os tanques, arranxar os pavimentos que recubrían os lousados, controlar a entrada de auga do mar, e por último cando comenza a temporada de recollida durante o verán sacar o sal con pas e acumulalo en pequenas moreas dentro da salina".

No mural aparecen os elementos de recollida da salmoira  así como un rolo co que se alisaba o pavimento. Tamén explica que lle botaban unha especie de arxila para preparar o pavimento.

Plano da salina onde seguramente había un conxunto delas, aparta da que está excabada.

Dende o mismo mural pode irse directamente a páxina web que explica o "Mar de Sal". Simplemente escaneando a QR.

Por si non tendes a app para escanear a QR: O link é este.

A zona ten moitos lugares onde queda o sal tan pronto se evapora a auga que entrou coa marea, ver na fotografía esos bordes blancos son sal.

A partir da mitade, ou si se vai cara A Guarda, na segunda mitade a senda ten esta forma con doble carril para peóns e para bicicletas, patíns, etc.

A fotografía ten un engadido curioso, xa que nunha finca que se ve a dereita da senda o dono meteu o seu barco "bonito" nela, sen dúbida un xesto de amor ao  seu barco...

Os percebeiros de A Guarda aproveitan a marea baixa de finais de agosto para coller os famosos e sabrosos percebes nas rochas da zona. Un percebe marabilloso como corresponde a un mar batido único.

Por si ó anterior fora pouco na zona hai moitas máis cousas que ver según se faga o paseo. Así mirando ao mar pode verse moita vida: unha flora abondosa, ver algunha a continuación,  onde só sobran "As uñas de gato", Carpobrotus edulis, pero onde prolifera unha vida autóctona única. Así nesta fotografía os liques das rochas falan desa vida.

Nesta fotografía na senda do litoral vese a proliferación das uñas de gato. Xullo de 2021. Habería que atallalas, poden cubrir todo o litoral da senda e sería unha mágoa.

A "Uña de gato", Carpobrotus edulis é abondosa na senda litoral. A fotografía está sacada de Internet do Blog de Ferpas. A foto  permite ter unha idea do que estou a falar. esta planta abonda no litoral galego desgraciadamente. É bonita pero é moi basta e acaba coas demais, o que se chama unha especie invasora.

Estes liquéns son a Coloplata marina que dende logo está moi presente na zona. Estos liques demostran que a zona ten un alto valor ecolóxico. Valor que se ve, que se palpa e que se respira...

Efectivamente, os liques das rochas espectaculares...

A continuación poño algunha mostra do que podedes atopar, aparte das típicas silveiras con amoras, fentos macho e femia, algúns cardos, e moitos carex ou buños ou carrizos, entre outras e outros.

Poño as flores que máis abundan:

 

A dereita da senda o Monte Tegra. Unha antigua cerámica, cos fornos e as chimeneas apropiadas,  e un campo cheo da flor Maravilla silvestre, Calendula arvensis, a fotografía ata ten un  cabalo blanco a dereita  pastando...

Na zona hai moitas Viboreiras, Echinum vulgare. Na fotografía a esquerda. A dereita son dentes de León ou mexacán en galego.

Na fotografía vese con máis detalle a Viboreira, neste caso nunha fotografía miña sacada a carón do río Miño. É unha planta moi bonita, o nome de viboreira, como planta que se aplicaba cando mordía unha vibora non funciona.

Na fotografía a Colleja de Mar, esta flor é do xénero dos Silene e da que hai varios tipos. Esta flor abunda moito nesta senda do litoral.  

Detalle da flor da Colleja de mar, é o seu nome castelán.

Esta flor tamén se ve en moitos lugares, trátase do famoso trevo en galego. É do xénero dos Trifolium.

Estas flores son os famosos dentes de León, en galego chámase mexacán e son do xénero dos Taraxacum. Unha flor moi curiosa...

Son tamén moi abondosas estas flores en capullos de outras moitas, do xenero dos Ammi, o que en galego se chama ameos.

Na zona vense moitas chuchameles, esas plantas que aparecen entre outras é que de nenos chupábamos o seu néctar, por eso do nome. Neste caso sae dunha silveira con amoras que tamén hai na zona. Pertence o xénero das Loniceras. En castelán chámanse madreselvas.

Na fotografía vense os chuchameles en primeiro plano. Son plantas gabeadoras, e aparecen entre  outras. Cheiran moi ben.

Na senda litoral non hai practicamente arbustos, non é lugar. Chama a atención varios azareros, Pitosporum tobira, azahar da China, que se ve  ao comenzo, aparte do pinar xa comentado.

O azarero non é un arbusto da zona, de feito o orixen é chino, alguén o plantao e foille ben. A árbore vese ben na zona e cando florece ten un cheiro especial.

Este é o detalle do azarero. Agradecer a Elias,  que a beira da senda ten un terreno onde plantou varios,   que me dixo o seu nome. Sin dudalo é unha arbore moi decorativa e de bon cheiro. Ten unha altura entre 2 e 5 m. Ten unhas follas especiais moi carnosas.

 

Nesta fotografía vense as rochas cheas de gaivotas e de cormoráns. Na desembocadura do río Miño é normal atopar Parrulos, Garzas reais, Pirlos, Mazaricos, corvos e Pillaras entre outras moitas aves. Por certo unha zona especial para ver estas e outras aves. O estuario do río Miño está considerado Patrimonio Natural.

 

Muíño de  vento.

Restos de muíños de vento do século XVIII. Hai varios pero ningún completo. Unha mágoa.

Pesqueira de rochas.

  Hai varias na ruta.

Descoñezo ao autor destas duas fotografías sacadas de internet.

Un dos muíños que hai na ruta, soio lle faltan as aspas.

 

Dibuxos sacados de "Os bolechas" Guias, neste caso adicadas A Guarda, na desembocadura do Miño. Escrito por Pepe Carreiro. Neste caso co feito de dibuxar un mazarico resulta unha pequena guia do principio da Senda Litoral.

Dibuxo dunha pesqueira natural. Na senda litoral hai varias,  unha delas na Praia do Muíño.

Fotografía dunha das dúas pesqueiras que hai preto da praia do Muíño. A outra que está no dibuxo está na punta. A marea xa estaba un pouco subida e a outra xa estaba cuberta. Desembocadura do río Miño. O fondo a praia de Caminha e a dereita Moledo.

Outro detalle da pesqueira que hai na misma punta. Fotografía sacada coa marea baixa. Xullo de 2021.

Cetaria de A Grelo, situada na Senda Litoral, moi preto xa de A Guarda.

Cetaria A Crelo. Fotografía de  xuño 2021.

Mais adiante, moi preto de A Guarda, comenza unha ruta das Cetarias. As cetarias son viveiros para manter ao marisco vivo, hoxe xa non se utilizan pero queda o rexistro histórico. Nesta ruta, a carón de A Guarda, nos primeiros 500 m.,  está a Cetaria de A Grelo. As  que se ven mellor son a Redonda e a Altiña, que están noutra ruta despois de A Guarda

A dereita da ruta e mirando ao monte Tegra vense varios muiños de vento que tamén son típicos da zona así como fornos cerámicos. Tamén, como xa estaba comentado,  pesqueiras naturais, que son construccións semicirculares onde nas mareas entraba a auga do mar con moita pesca, xa que se puña cebo dentro para atraer os peixes,  que logo non podía saír do lugar pola disposición das rochas.

Un dos muíños de vento  reconstruidos da zona.

 

-o-

 

Nas rochas da costa hai exemplos de abondo que nos permiten pensar moitos cousas, pola miña banda todos semellan ver ( falo dos seres pétreos) ó que eu vexo, unha paisaxe marabillosa e unha contemplación asombrosa:

 

Nada máis sair, atopo esta rocha que semella, sempre é o meu pensamento e a miña imaxinación,  unha dama mirando como o río Miño entra no mar. Todo un espectáculo. Imaxen do verán 2020.

 

Fotografía moi preto de onde desemboca o río Miño. Eu vexo o mismo río Miño descansando, mantinando as falcatruadas que lle fan en todo o seu canle. O descanso é merecido.

Seguro que o río Miño está dormindo xa que dicen, e penso que é certo,  que aquí o río Miño faise inmortal...

 

Moi próximo á fotografía anterior vexo este home asombrado coas marabillas que está a ver. Parece que pon esa expresión incrédula   xa que estaba vendo como o río Miño entra no mar e de súpeto non ve o río Miño...

Tamén esta muller mostra a misma admiración. ¡Non é para menos!.

 

Seica no medio da fotografía está un gato vixiando a zona... A ver si nos avisa dos vándalos que non pensan nos demais...

"Miróns" na zona hai moitos, algunhos con moita cabeza...

Máis xente descansando e mostrando admiración pola zona. A flora do litoral é moi variada...Esta parece un Polycarpon tetraphyllum, probablemente a subespecie diphyllum,as flores teñen pétalos brancos e aparecen preto do mar, neste caso nas rochas...

Teñen unha cor púrpura e as flores son pequena, 2,5 mm. e blancas.

Outro vixiante da zona, neste caso da familía de Pinocho...

Aquí neste conxunto de rochas pode verse o que se queira;  da moito xogo este pedregal...Un dos meus netos ve un cocodrilo...

Podería ser tamén un rinoceronte sin corno, dice a neta...

Tartaruga descansando na rocha e mirando a paisaxe, dice o meu xenro...

Aquí, no centro vese unha galiña, seguramente unha galiña coa que dormía a miña filla María, cando era moi pequena,  e que logo perdeu. Non me estranaría que fóra caer ao río Miño en Ourense e logo río abaixo aparecera neste lugar...

Aquí tamén no medio da fotografía pode verse unha vaca deitada nas rochas, soio lle falta o rabo...

 

-o-

Para rematar tamén decir que esta senda é un lugar especial de pesca, tanto fluvial como de mar. Na fotografía un dos moitos pescadores que poden verse diariamente, sobre todo si as mareas axudan, na zona, ver na parte esquerda da fotografía. Está nada menos que pescando "a pluma, con cola de rata" onde desemboca o río Miño, onde veñen peixes como o reo, o salmón, a zamborca e o sábalo, entre outros  peixes anádromos (que viven no mar e no río)  e veñen a desovar ao río. Neste lugar pode tamén pescarse algunha robaliza ou muxo dependendo do tipo de pesca. Ó quieto e a fondo por suposto anguías e tamén sollas entre outros.

O longo do litoral e ata a Garda, poden pescarse  calquera peixe de rocha,  como un sargo, o pargo e outros moitos.

Estuven observando como pescaba e tiña moi boas formas, o momento era oportuno. Seguro que tuvo moitas entradas. En calquera caso sei  que disfrutou de forma marabillosa. Un día de  finais de xullo de 2021.

 

-o-

 

Tendo sorte,  cara a tardiña: hai unha posta de sol espectacular, ver esta pequena mostra:

 

Ao luscofusco, pode verse esta posta do sol que  é espectacular. Ao fondo a Ínsua e o forte e o pobo portugués de Moledo.

 

Todas as fotografías están sacadas dende a Senda Litoral  polo autor da web: Secundino Lorenzo.

 

 

O chegar,  paseando ata A Guarda,  é posible ver estas postas de sol que semellan acuarelas...¡que as disfrutes tanto coma min!...

Calquera día vexo o "raio verde" do que falaba Julio Verne na súa famosa novela. Raio verde  ao que lle dedico un pequeno traballo nesta web dedicada ao río Miño. Si algún día sacades unha fotografía dese raio nesta zona da desembocadura do río Miño mandaime a fotografía e o nome a este email. Que non sabedes o que é?. Pois ver este texto meu...

Estas postas de sol compartidas coa familia e os amigos, cun viño do Rosal ben frío (dos que levan albariño, caíño blanco e loureira)  e uns percebes de A Guarda convértense nunha festa e unhas imaxes  dificiles de esquecer...

  Volver galego.               Volver español.