A MORTE DUN POBO

(CONTO SÓ PARA MAIORES)

por Sebastián Martinez Risco.

    Aquel pobiño semellaba un bando de pombas pousadas no fondo do val. Aquel pobiño viña a ser coma unha pérola engastada no anel do río. As casiñas albexaban, con ollos abertos ó consolo da luz dende o abrente. As rúas retortas, sempre prometendo sorpresas, afacíanse ledas e submisas ó ludir dos zocos aldeáns nas laxes e nos coios, ou ós silenzos das pasadas sobre terra húmida e o estrado de toxo. O cemiterio, camposa máis que campa, colmear dos sonos derradeiros, anunciábase na filigrana das agullas de pedra das sepulturas, que emerxían das súas catro paredes. O dedo da espadaina da eirexa apuntaba ó ceo, sinalando ó labrego o lugar onde ó fin podería repousar dos seus traballos e das súas mágoas.

  Cinguindo o rueiro, horatas vizosas e lameiros verdescentes ó pé do río. Nas encostas rendidas ó val, sonorosos piñeirais, viñas ridentes nos vráns e ourilocentes nos outonos, soutos sombrisos, fondas congostras..... E como unha vea aberta á evasión e á espranza, a ponte vedraña, rexuvenecida pola edra buligante de paxaros, sordiña do violín do río, peitaba dende había séculos as augas ledas e cantareiras.

   O home vivía alí regaladamente do regalo da Natureza. E os mortos vivían tamén regaladamente no regalo da paz e do silenzo.

   Un día chegou ó pobiño un jeep que traguía no teito unhas lanzas pintadas a franxas brancas e bermellas. Baixaron del catro homes, e requerindo aqueles esteos craváronse no chan, foron mirando de un a outro cuns raros anteollos e escribindo nuns papeis.

   A xente presenciou dende lonxe e matinou no caso. ¿Eran aqueles homes que viñan medir terras co gallo dos trabucos?. ¿Ou virían para botar adiante o camiño vecinal que había tanto tempo lles estaba prometido, para iren polo fondo do val dende o pobo deica a ciudade, deixando a estrada xeral e aforrando unha légoa de andadura?. Poderían vir para unha cousa ou para outra. ¿Que virían facer o lugar?.

   Ó remate do día desvelouse o segredo. Aqueles homes viñan mandados para medir a altura dun embalse que, erguendo o peito do río, asulagaría as casas e os eidos que deica entón as cinguiran, e serviría para fabricar electricidade. Viñan matar o pobiño.

   Na tenda mista do señor Rosendo xuntouse pola noite unha chea de xente á luz do carburo. O señor Rosendo, fora do cura e do mestre, era ó máis sabido do pobo. A súa palabra era escoitada sempre con atención, e o seu consello adoitaba ser tido en conta.

   Mais naquel caso o señor Rosendo calaba. Parecía non ter que decir. E asi era, na verdade. El tiña sabido por boca dun mestre, ó que en tempos dira pousada na casa, que na antiguedade houbera pobos afundidos e queimados pola furia dos volcáns, dos terremotos ou da guerra. Algo diste leera tamén el nos xornais. O feito era pois corrente. O que nunca tiña ouvido era que o home decidira a mantenta, con fría vontade, matar un pobo.

  ¿E tería que ser? ¿E debería ser? ¿Levaría ventaxa perder tanto ben de Deus pra que outros aproveitasen a forza do río?.

  -E logo, señor Rosendo -rompeu Andrés de Corbeira, petrucio con seis fillos e catro netos- ¡Ide saber de avogado!.

  E foron. Pouco entenderon do que o avogado lles dixo, cortando ben o castelán: "empresa beneficiaria", "espropiación forzosa", "utilidad pública", "ocupación urgente", "fase de justiprecio", "jurado", "recurso",...... Aquelas palabras xurdian como bolboretas fuxidías diante das caras abraiadas dos labregos consultantes. elles ían alí en procura dun remedio urxente -tan urxente como aquela "ocupación" ameazadora -para o seu mal, ían na busca dunha axuda que defendese do perigo de mortos eidos e fogares. E non vían craro o remedio.

   Andrés da Corbeira, que ía ó fronte deles, foi traducindo á súa maneira, ó saír do despacho, o celme daquela letanía xurídica: había uns selñores que pediran terreos e casas para facer unha grande presa no río e empregar as augas en mover unhas máquinas desas que fabrican electricidade para vender. A venda daríalles gañancias a eito...pero, ademais, beneficiaría ó progreso.......E seica tiñan lei de facelo. Os que, ó parecer, non tiñan lei para evitalo, eran eles. Con recoller cartos por terras e casas, abondáballes. O pobo tiña que morrer. E eles atoupar outro acougo.

   Camiñaron de volta calados e tristeiros, e espallaron pola aldea a mala nova.

    O pobiño morreu, sufriu, o cego empuxe da inxente masa de auga, aavolta e ruxidora, que asulagou nun intre a risoña ribeira.

    A paisaxe, traumatizada pola chea, mudou de cara. ¡Quen a vira e quen a ve!. Agora só emerxen das augas, densas e caladas, as outas ladeiras, foscas e como abraiadas.

   Fuxiron os vivos, deixando asulagados os recordos froito das súas vidas e as terras donadoras dos froitos da súa mantenza.

   E morreron outra vez os mortos, afogados no río que arrolara o seu sono derradeiro e agora ruxiría, enrabiado, nas turbinas. (Hai que di que na corrente que vai alumear outros pobos lonxanos da terra, cintilean cada cando unhas luces azueis e douradas como as que se vían ás veces polas noites na escuridade do camposanto do pobo; e que son esas luciñas

  -¿lerias da xente?- as que matan, ó menor descoido, ós que andan a colleitar o froito eléctrico das augas. ¡E ata puidera ser!)

   O Señor Rosendo anda agora na cidade. Afundido o seu pequeno negocio, cunha presa cativa dos cartos das terras no peto, tivo que entrar de mozo nunha tienda de coloniais. Alí lee o xornal que todos os días botan á mañá cedo por debaixo da porta.

  Un deses días, hai disto pouco, atraeuno a nova dun barco que tiña andado nos mares dando moitas voltas a terra, movido pola forza da electricidade argallada nunha caixa que lle chamaban atómica.

   Días despois -a leitura do papel era o seu regalo e descanso- deu con outra. O papel decía que se tiña descuberto a maneira de producir electricidade dabondo para alumear e dar corrente a pobos enteiros, cunha piá chamada electro-nuclear, e agardábase que, non tardando puidese funcionar.

  -¡Vallame Deus!- dixo para sí.

  E deixou de ler. Aquelas novas, fosen certas ou non, fixéronlle recordar con pena e carraxe os seus conveciños, vivos e mortos. Casas e rúas, igrexia, ceminterio, eidos e ponte do pobiño asulagado, volveron facerse presente diante de sí. E todos en rolda, como se se desen resposta á pregunta que el se fixera a si mesmo na tenda a noite en que souberon a mala nova, parecían decirlle:

  -Xa ti ves que non era preciso perder tanto ben de Deus para que outros aproveitasen a forza do río.

  E o señor Rosendo pensou de contado:

-¿ E non sería o demo que iría dacabalo das augas, que aquel día agoirento mataron o noso malfadado pobo?

 

              A Cruña, 1965

Conto publicado en Vieiros

(Revista do Padroado da Cultura Galega en Mexico. Número 3, Mexico. Outono de 1965.

O pobiño morreu...

A paisaxe, traumatizada pola chea, mudou de cara....

Fuxiron os vivos, deixando asulagados os recordos froito das súas vidas e as terras...

E morreron outra vez os mortos...

salir.jpg (922 bytes) Volver .